UNED Ourense, pioneira en formar a facilitadores procesuais

6 de abril de 2026

O centro universitario ourensán acollerá desde o día 13 de abril o curso piloto froito do convenio asinado hoxe entre o conselleiro de Xustiza e ESFEM, entidade colaboradora coa UNED, en cuxo centro desenvolve varias iniciativas de mediación nos últimos dous anos. O curso terá 100 horas e permitirá ingresar nun rexistro de facilitadores procesuais da Xunta.

OURENSE, 6 de abril de 2026. UNED Ourense convértese en centro pioneiro para formar a Facilitadores Procesuais. O conselleiro de Presidencia, Xustiza e Deportes, Diego Calvo Pouso e o representante da firma ESFEM Formación Empresarial S. L. José Manuel Palacios Rodríguez, asinaron esta mañá en Santiago de Compostela un convenio para o desenvolvemento dun proxecto de accesibilidade á Xustiza. Neste acto estiveron acompañados polo director xeral de Xustiza, José Tronchoni Albert; polo administrador solidario de Punto de Mediación en Ourense, Julián Pérez Rodríguez, e polo director de UNED Ourense, Jesús Manuel García Díaz.

ESFEM está a desenvolver no centro universitario ourensán un proxecto de accesibilidade á Xustiza relativo á figura da persoa facilitadora, que é unha peza crave tras a implementación da Lei 8/2021 e o Real Decreto 193/2023, coa utilidade que iso implica para toda a cidadanía usuaria da Administración de Xustiza, así como para as persoas que traballan no ámbito social e xurídico de Galicia.

Este convenio contén un curso piloto de formación que comezará o luns, 13 de abril en UNED Ourense, e constará de 100 horas. O devandito curso está acreditado polo Ministerio de Xustiza e pola Xunta de Galicia. Ten dobre finalidade: servirá para incorporar a quen supere esa formación no rexistro de facilitadores procesuais da Xunta de Galicia. Tamén servirá como formación permanente ao estar inscrito no Rexistro de Facilitadores Procesuais do Ministerio de Xustiza. Os mediadores poderán inscribirse na institución de mediación ourensá Punto de Mediación, que será a encargada de designar aos futuros facilitadores procesuais ante a Consellería de Xustiza.

O artigo 24.1 da Constitución Española establece o dereito de todas as persoas a obter tutela efectiva no exercicio dos seus dereitos e intereses lexítimos, sen que, en ningún caso, póidase producir indefensión. Este precepto, ao ser posto en relación co artigo 9.2 da Carta Magna _segundo o cal, correspóndelle aos poderes públicos promover as condicións para que a liberdade e a igualdade da persoa e dos grupos nos que se integra sexan reais e efectivas e remover os obstáculos que impidan ou dificulten a súa plenitude_ garante unha Xustiza accesible, inclusiva e en igualdade de condicións e oportunidades.

A Consellería de Presidencia, Xustiza e Deportes mostrou o seu interese en introducir e consolidar a figura da persoa facilitadora na Administración de Xustiza, así como en promover unha formación sólida e de calidade para as futuras persoas facilitadoras procesuales.

A ESFEM traballa conxuntamente con UNED Ourense, impartindo cursos para a formación de persoas facilitadoras, orientados a profesionais que interveñen con persoas con discapacidade intelectual ou do ámbito xudicial.

As características do curso son as seguintes:

Destinatarios Graduados en Psicoloxía
Graduados en Traballo Social e Educación Social
Graduados en Criminoloxía e Dereito
Graduados profesionais de mediación e resolución de conflitos
Persoal de entidades sociais e operadores xurídicos.

Contido do curso de Facilitadores Procesuales que comeza o luns, 13 de abril:

Duración: O curso consta de 100 horas de formación distribuídas en docencia directa, traballo autónomo e prácticas/simulacións.

Dedícanse 50 horas de clases en directo (presenciais ou en liña) con análise de normativa, conceptos e demostracións.
Outras 35 horas son de lecturas, visionado de materiais, elaboración de fichas de apoios e actividades en plataforma.
Hai 15 horas de simulación de entrevistas e preparación de actuacións como facilitadores.

Este curso está axustado á Lei 8/2021 e a RD 193/2023 Intégrase nas boas prácticas de entidades de referencias como Plena Inclusión, FADEMGA e CEACOG. Está organizado en seis módulos, combinando fundamentos xurídicos, competencias comunicativas, deseño de apoios e traballo aplicado sobre casos.

Módulos troncais. Marco de competencias básicas

Módulo 1. Marco xurídico da facilitación procesual (15h):

Lei 8/2021 e apoios á capacidade xurídica.
RD 193/2023: definición e funcións do persoal experto facilitador. Lei 1/2025 e MASC: conexión coa facilitación.
LODD, LAC, LIV, LECrim e dereitos procesuales das persoas con discapacidade.

Módulo 2. Discapacidade intelectual, do desenvolvemento e comunicación (15h):

Conceptos básicos sobre discapacidade intelectual e do desenvolvemento.
Perfil cognitivo, estilo de aprendizaxe e comprensión da linguaxe.
Barreiras de comunicación no ámbito xudicial.
Lectura doada, apoios visuais e ferramentas de accesibilidade cognitiva.

Módulo 3. Rol, principios e límites do facilitador procesual (20h):

Principios de necesidade, proporcionalidade, neutralidade, confidencialidade e asistencia personalizada.
Diferenzas entre facilitador, mediador, avogado e outros profesionais.
Ética profesional e xestión de conflitos de interese.
Marco de relación coa persoa con discapacidade e da súa contorna.

Módulos aplicados. Deseño de apoios e práctica

Módulo 4. Deseño de apoios e adaptación de procedemento (20h):

Detección de necesidades de apoio en diferentes fases do procedemento.
Adaptación de información xurídica a formatos comprensibles (guións, pictogramas, esquemas, etc).
Preparación de entrevistas, declaracións e vistas con apoios.
Coordinación con entidades de discapacidade e servizos sociais.

Módulo 5. Facilitación en distintas ordes xurisdiccionais (15h):

Facilitación en procedementos de familia e xurisdición voluntaria.
Facilitación en procesos penais con vítimas ou investigados con discapacidade.
Facilitación en procesos civís e patrimoniais.
Relación con MASC e mediación en casos con persoas con discapacidade.

Módulo 6. Casos prácticos, simulacións e supervisión inicial (15h):

Xogo de desempeño de papeis de entrevistas e preparación de vistas.
Elaboración de plans de apoio personalizados para casos tipo.
Análise de dilemas éticos e toma de decisións en situacións complexas.
Sesións de devolución e primeiras experiencias de supervisión.

Equipo docente:

Profesionais mediadores acreditados polo Ministerio de Xustiza.
Expertos en Psicoloxía, Traballo Social, Criminoloxía e Educación Social.
Xuristas especializados en capacidade xurídica e axustes de procedemento.
Persoal formador en accesibilidade cognitiva e lectura doada.

O conselleiro, Diego Calvo, sinala que grazas a este acordo, que se estenderá por dous anos, prorrogables, "a Xunta quere impulsar e darlle visibilidade á figura do Facilitador Procesual, implantada recentemente e que a normativa define como a persoa que traballa, segundo sexa necesario, co persoal do sistema de xustiza e as persoas con discapacidade para asegurar unha comunicación eficaz durante todas as fases dos procedementos xudiciais. Así, este profesional acompaña á persoa discapacitada para que comprenda e tome decisións informadas, asegurándose de que todo o proceso explíquese adecuadamente a través dunha linguaxe comprensible e doado, e de que se proporcionen os axustes e o apoio adecuados".

José Manuel Palacios destacou que grazas a avances normativos como a Lei 8/2021 ou o Real Decreto 193/2023, "entendemos que non abonda con que a xustiza exista… ten que ser comprensible, accesible e humana. E é precisamente aí onde cobra sentido a figura da persoa facilitadora. Unha figura discreta, neutral, pero profundamente transformadora. Alguén que non substitúe, non decide, non intervén… pero fai posible que a persoa entenda, participe e tome decisións con dignidade. En ESFEM levamos tempo traballando neste camiño. Formando profesionais, colaborando con entidades, construíndo coñecemento… pero sobre todo, escoitando realidades. Porque detrás de cada procedemento xudicial hai persoas. E detrás de cada persoa, hai unha historia que merece ser comprendida. Este convenio que hoxe asinamos non é só un acordo institucional. É un compromiso compartido, para formar, si, pero tamén para coordinar, para innovar e para dar pasos reais cara a unha xustiza máis accesible en Galicia. Un compromiso para que esa persoa que entra nun xulgado non volva sentirse perdida senón acompañada, escoitada e, sobre todo, comprendida. Porque cando a xustiza se entende, a xustiza vólvese máis xusta".

O director de UNED Ourense, Jesús Manuel García, sinalou que este convenio "reforza o papel do centro universitario da UNED na nosa cidade e provincia como referente en formación de mediadores en Galicia e na maior parte de España. Con ESFEM e despois das accións levadas a cabo nos últimos dous anos no noso Centro, esta Dirección vai seguir contando coa súa colaboración para formar a bos profesionais no campo da mediación".

ESFEM adquire o compromiso de

Formar e actualizar ás persoas profesionais no deseño, aplicación e supervisión de apoios que garantan a comprensión, participación efectiva e toma de decisións informada das persoas con discapacidade no ámbito xudicial.
Fortalecer as competencias xurídicas, comunicativas e relacionales necesarias para intervir con solvencia técnica nos procedementos xudiciais que involucren a persoas discapacitadas, contribuíndo a consolidar un modelo de xustiza accesible, comprensible e centrado na persoa.
Consolidar esta formación como continua de calidade para os profesións neste ámbito. Comunicar á Dirección Xeral de Xustiza a relación de quen superou o curso de formación e que teñen vontade de ser incluídos no servizo de facilitador procesual. Esa comunicación irá acompañada da autorización das persoas interesadas, por escrito, para cesión dos datos.
ESFEM propoñerá itinerarios de derivación e de coordinación cos órganos xudiciais.
Propoñerá un estudo posterior conxunto coa Dirección Xeral de Xustiza da viabilidade dun proxecto piloto de facilitación procesual en Galicia. Devandito proxecto debe incluír:

Acompañamento a dilixencias xudiciais para explicar procedementos, papeis e consecuencias das decisións.
Axuda na comprensión de resolucións mediante o uso da lectura doado e elaboración de materiais adaptados.
Incorporación de apoios visuais (pictogramas, esquemas, liñas de tempo sinxelas) inspirados en experiencias de accesibilidade cognitiva.