Da euforia liberal do colapso soviético á victoria da democracia liberal e a economía de mercado

12 de noviembre de 2025

UNED Ourense examina como as estratexias de coerción económica, militar e informacional están reconfigurando o sistema internacional. Desde a caída do Muro de Berlín ata as actuais tensións entre grandes potencias, pasando polo ascenso do iliberalismo e a erosión das institucións multilaterais que estruturaron o mundo durante décadas.

OURENSE, 12 de novembro de 2025. UNED Ourense puxo en marcha o curso de extensión universitaria Intimidación xeopolítica e iliberalismo: instrumentos de poder e declive da orde liberal internacional, conducido polo doutor en Ciencia Política e antigo correspondente de prensa internacional, David Alvarado Roales. O programa propón unha análise rigorosa e actualizada das transformacións que están a redefinir o panorama xeopolítico global, desde o colapso da Unión Soviética ata as manifestacións contemporáneas dunha orde internacional cada vez máis fragmentado, contestado e polarizado. O programa, estruturado en sesións de tres horas que se desenvolverán ata o 4 de decembro, busca dotar aos participantes de ferramentas conceptuais e analíticas para comprender os mecanismos mediante os cales as grandes potencias exercen presión sobre outros actores do sistema internacional.

Na primeira sesión do curso, titulada Transformacións da orde internacional post-1989, púxose ao alcance dos estudantes unha cartografía histórica e conceptual dos cambios que marcaron o últimas tres décadas e media de relacións internacionais. O punto de partida é a euforia liberal que acompañou ao colapso do bloque soviético, cando figuras como Francis Fukuyama proclamaron o 'fin da historia' e a vitoria definitiva da democracia liberal e a economía de mercado. Durante a sesión inaugural examináronse os fundamentos ideolóxicos e materiais do momento unipolar estadounidense, caracterizado por unha hexemonía política, militar e económica sen precedentes. "Washington tentou consolidar unha orde internacional baseada en institucións multilaterais, promoción democrática e libre comercio, pero as súas intervencións militares en Iraq e Afganistán, unido a crises financeiras e a inconsistencia na aplicación de principios liberais comezaron a erosionar a credibilidade do proxecto hexemónico occidental", expuxo o relator.

A partir de aí, Alvarado dedicou especial atención ao xurdimento do que os analistas denominan multipolaridade, un sistema internacional onde emerxen novos centros de poder que desafían a primacía occidental. "China, co seu espectacular ascenso económico e o seu crecente asertividad diplomática e militar, ocupa un lugar central nesta análise. Tamén se estudarán as estratexias de Rusia para reconstruír a súa influencia rexional, o papel de potencias medias como India, Brasil ou Turquía, e as dinámicas de competición por recursos, mercados e esferas de influencia", sinalou. Un elemento distintivo do programa é a súa aproximación á crise interna do liberalismo nas democracias occidentais. A sesión inicial explorou como fenómenos como o crecemento da desigualdade, a perda de cohesión social, as crises migratorias e o desencanto coas elites políticas tradicionais alimentaron movementos populistas e autoritarios que cuestionan os fundamentos da orde liberal desde dentro. O Brexit, a elección de Donald Trump en 2016 e o seu regreso ao poder en 2025, xunto ao ascenso electoral de formacións de extrema dereita en Europa, constitúen manifestacións desta crise estrutural que o curso examinará en detalle.

Metodoloxía transversal e conexión coa actualidade

O enfoque pedagóxico do curso caracterízase pola súa vocación transversal, integrando perspectivas da xeopolítica, relacións internacionais e política comparada, pero tamén economía política internacional e información e comunicación. Cada unha das sesións combina marcos teóricos clásicos e contemporáneos coa análise de casos de estudo específicos, permitindo aos participantes desenvolver capacidades analíticas aplicables á comprensión de desenvolvementos xeopolíticos en tempo real. A estrutura do programa contempla o estudo detallado dos instrumentos de intimidación contemporáneos: desde a coerción militar (despregamentos de forzas, ameazas nucleares, operacións híbridas) ata as ferramentas económicas (sancións, restricións comerciais, control de recursos estratéxicos), pasando polas dimensións informacionales da competición entre Estados (desinformación, guerra cognitiva, manipulación de narrativas).

Prestarase particular atención a exemplos recentes como as restricións chinesas á exportación de terras raras, as ameazas rusas de uso de armamento nuclear no contexto da guerra de Ucraína, ou as políticas arancelarias da administración Trump. Nun momento en que a competición xeopolítica intensifícase, as democracias liberais enfrontan desafíos internos sen precedentes e emerxen novas formas de autoritarismo que cuestionan os consensos de posguerra. Por iso este curso ofrece ferramentas conceptuais indispensables para navegar a complexidade do panorama internacional contemporáneo.

A iniciativa de UNED Ourense responde así a unha necesidade social de comprensión informada das transformacións que están a redefinir a orde global e as súas implicacións para a paz, a seguridade e a cooperación internacional.