A UNED mostra ao mundo o Camiño Mozárabe en Zamora e Ourense

9 de abril de 2026

Na capital castelá tivo lugar a inauguración do ciclo de oito relatorios, co director xeral de Turismo de Castela e León. Haberá tres sesións en Laza, Cea e Ourense os días 6, 13 e 19 de maio. A iniciativa cultural e de balde está sendo seguida por máis de 300 persoas en España, Arxentina, Brasil e Islandia.

OURENSE, 9 de abril de 2026. Na sede de UNED Zamora inaugurouse a terceira edición do Ciclo de Conferencias sobre o Camiño Mozárabe, que se organiza en colaboración con UNED Ourense. Trátase do curso gratuíto Os camiños de Santiago: o Camiño Mozárabe en Zamora e Ourense. Arquitectura, cultura e paisaxe. No acto inaugural, participaron Ángel González Pieras, Director Xeneral de Turismo da Junta de Castilla y León; Víctor López da Parte, Vicepresidente 1º da Deputación de Zamora e Presidente da Xunta Reitora do Consorcio; Antonio Rodríguez González, Director de UNED Zamora e Jesús Manuel García Díaz, Director de UNED Ourense.

González Pieras animou a todos a facer o Camiño nalgún momento da nosa vida e, a poder ser, sós. Felicitou aos dous directores da UNED en Zamora e en Ourense, por esta iniciativa cultural que chega xa á súa terceira edición. Tanto Pieras como López da Parte destacaron o valor estratéxico que ten o Camiño de Santiago como eixo cultural e tamén como ferramenta de desenvolvemento para os territorios polos que discorre.

García Díaz destacou que esta nova edición "está a ser, ou polo menos queremos que sexa un revulsivo non só para o desenvolvemento do roteiro de peregrinación por Zamora e Ourense, senón tamén como acicate para dar a coñecer a riqueza patrimonial, paisaxística e humana dos pobos, cidades e vilas polas que transcorre devandito Camiño Mozárabe. A UNED móstrallo á sociedade chea de orgullo, presumimos das nosas terras zamorana e ourensá, por suposto. Hai motivos suficientes para facelo. Somos todos nós afortunados de vivir e traballar nesta zona ampla do interior, tanto de Castela e León como de Galicia, dúas provincias bendicidas, ademais, por ser fronteirizas co querido Portugal. E isto é un punto incrible a favor. Respectemos a nosa terra, queirámola con paixón e fagamos entre todos que se nos coñeza ben por ser escenario feliz dun caudal de historia en forma de camiño no que desde cada municipio afectado hai que consentir ao peregrino, coidar ese roteiro".

González Rodríguez sinalou a importancia de levar as conferencias a distintas localidades das dúas provincias, e fixo fincapé na defensa e coñecemento deste roteiro de peregrinación, pois co patrimonio que atesoura e toda a súa riqueza cultural e antropolóxica, axuda a preservar a memoria e a incentivar o turismo nos pobos e vilas do Camino. O director de UNED Zamora celebra o éxito destes ciclos gratuítos de conferencias e a colaboración que para iso levan a cabo os dous centros universitarios tanto na cidade do Douro como na de As Burgas. "Este ciclo é un espazo de encontro con miradas diversas ao patrimonio que nos une", dixo.

Esta iniciativa da UNED está a ser seguida por máis de 300 persoas de todas as provincias españolas, desde as 73 de Zamora ás 35 de Madrid ou as 16 de Cádiz. Hai seguidores nos dous arquipélagos. Inscribíronse persoas desde Albacete ata A Rioxa; desde A Coruña ata Barcelona... E tamén se inscribiron varias persoas desde Arxentina, Brasil e Islandia.

Conferencias

De seguido, González Pieras impartiu a conferencia inaugural, sobre as características da advocación de Santiago o Maior a través da súa iconografía. Comezou a súa disertación mostrando unha imaxe de Santiago Matamoros ou Miles Dei, Miles Christi, do século XVIII na catedral de Burgos. "A advocación de Santiago é unha das máis repetidas xunto á de Santo Martin de Circuítos", indicou, para engadir que o motivo foi a adaptación aos requirimentos sociais e políticos e ás características dos pobos onde se estendeu devandita advocación. "A súa representación na escultura é tardía, desde fins do século XII a principios do XIII".

E volvendo á citada imaxe na catedral burgalesa, González Pieras preguntouse por que no XVIII, se non había batallas ou tensións, represéntase a Santiago vencendo a xente musulmá. Sabemos que esta iconografía do apóstolo Santiago o Maior como un cabaleiro guerreiro nun cabalo branco, loitando contra musulmáns, baséase na lenda da súa intervención milagrosa na batalla de Clavijo (ano 844) para axudar aos cristiáns durante a Reconquista española. "Nese momento estaba o problema turco para España, que aínda que xa non supoñía a ameaza directa de invasión que caracterizou os séculos XVI e XVII, había que reforzar a figura política de Santiago Matamoros".

O relator fixo unha exhaustiva cronoloxía xacobea desde o ano 785 co Dei Verbum, himno litúrxico no que se invoca por primeira vez ao apóstolo Santiago como patrón de España. Destacou, ademais, como no século XVIII prodúcese unha decadencia da peregrinación a Compostela. O director xeneral de Turismo de Castela e León referiuse tamén á "non iconografía de Santiago no prerrománico", poñendo como exemplo tres imaxes do relevo de San Pedro da Nave, outro de Santo Cebrián de Mazote, relevo do cancel e unha terceira imaxe de figura simiesca, de Palat do Rei.

"A transición ao románico non é é nada doado. En 1504, co Cisma de Oriente, comeza un cambio do paradigma iconográfico e litúrxico en Occidente. Talvez a primeira representación de Santiago sexa como peregrino e haberá unha simbiose entre Santiago apóstolo e Santiago peregrino". Hai unha exportación da iconografía de Santiago o Maior a outros santos. Así, pode detectarse en imaxes de San Roque, Sa Rafael, Santo Isidoro dacabalo, Santo Hermenexildo, representado no refectorio da hoxe hospedería de Santo Isidoro.

A conferencia terminou aludindo ao retablo de Santa María de Sasamón, obra de Vigarny, no que aparecen varias escenas de Santiago, incluído o seu martirio e traslado a Padrón.

A continuación interveu José Carlos de Lera Maíllo, arquiveiro da Diocese de Zamora. Falou sobre Castrotorafe: unha encomenda santiaguista. O doutor Lera achegou numerosos datos dese enclave situado a 25 quilómetros de Zamora, xunto ao Esla na súa marxe esquerda. "Foi unha vila santiaguista vinculada á Orde militar de Santiago", dixo, e referiuse a un texto dun visitador no século XV, "a mellor referencia, a máis antiga sobre Castrotorafe".

Repasou a historiografía sobre a vila, que entrou na ecomenda santiaguista baixo o reinado de Fernando II, pero anos despois a vila pasou a ser de señorío episcopal, en 1211. Un tempo despois, en 1220, volveu a vila depender da Orde de Santiago.

No século XVIII segundo o Castastro de Enseada, soamente habitaba alí unha persoa, un santero. Castrotorafe foi declarado monumento histórico artístico en 1931.

O curso continuará nas próximas semanas ata o 19 de maio, percorrendo distintas localidades do Camino: Tábara, Santa Marta de Tera, Requejo, Laza, Cea e coa conferencia de clausura en Ourense.