Juan Pablo Rubio: "O coñecemento da Paleografía é fundamental para a miña investigación"

16 de abril de 2026

Este monxe benedictino madrileño, que imparte docencia universitaria en Roma, foi un dos estudantes do II Curso Avanzado de Paleografía que UNED Ourense celebrou no Arquivo Histórico Provincial. Considera a iniciativa "de gran utilidade para estudantes de diversas disciplinas que desexan acceder a documentos antigos".

OURENSE, 16 de abril de 2026. Juan Pablo Rubio Sadia é natural de San Lorenzo do Escorial (Madrid) e monxe benedictino desde 1990. Entre os 10 e os 14 anos foi membro da Escolanía da Santa Cruz do Val dos Caídos. Iso permitiulle coñecer a vida monástica benedictina. Desde 2013 é profesor no Pontificio Ateneo San Anselmo, a universidade da Orde benedictina en Roma. Actualmente, reside na Cidade Eterna, pois tamén é Procurador Xeral da Congregación benedictina de Solesmes; é dicir, a persoa que fai de intermediario entre unha congregación de mosteiros benedictinos e os Dicasterios da Santa Sé. En fin, que trata de harmonizar a vida monástica coa docencia universitaria e a investigación litúrxica. O doutor Rubio Sadia estivo en Ourense a semana pasada como alumno do II Curso Avanzado de Paleografía, que UNED Ourense celebrou nas instalacións do Arquivo Histórico Provincial. Dom Juan Pablo Rubio Sadia, OSB, é home sabio, tranquilo, elegante no falar e no estar.

-Por que escolleu este curso en UNED Ourense? Como soubo del?

-Escollino porque combina dous ámbitos que me interesan especialmente, como son a paleografía e a cultura dos mosteiros medievais. A información chegoume a través da materia Paleografía e Diplomática da UNED, que se imparte no Grao de Lingua e Literatura españolas.

-Vostede coñece ben a Paleografía, pero como a estudou en Italia, supón iso algún problema ao enfrontarse con esta disciplina en España?

-En efecto, estudei paleografía, diplomática e codicoloxía na Escola Vaticana durante dous anos. Foi unha experiencia moi enriquecedora. Aínda que é certo que ás veces me custa facer o transvasamento lingüístico da terminoloxía técnica. Debo dicir tamén que nese centro non se profunda tanto na escritura visigótica como adoitamos facer en España e isto tamén foi un factor que me moveu a vir ao curso de Ourense.

-Como historiador e investigador da liturxia medieval, cal ou cales son as súas liñas de traballo?

-A miña paixón foi, desde hai máis de dúas décadas, a transición do rito hispano-mozárabe ao rito romano na Península Ibérica nos séculos XI-XII; un tema que segue fascinándome hoxe. Coincide, ademais, con outras transicións simultáneas, como son o paso da escritura visigótica á carolina e a implantación da Regra de San Bieito. Outra liña da miña investigación é a música litúrxica, en especial o canto gregoriano.

-Como poderiamos definir a liturxia? É cecais a oportunidade ou o medio de saborear, cos cinco sentidos, o Misterio. Coma se Deus escondésese ou falase, mellor, a través do símbolo (cores, música, palabra, incenso, auga, cinza, sacras formas, viño, campás...

-A liturxia é, efectivamente, un medio para experimentar o Misterio a través dos sentidos. A premisa fundamental desta formulación é que a liturxia non se compón unicamente de espazos, actores e palabras, senón tamén de todo aquilo que pertence á esfera dos sentidos, que se manifesta de forma privilexiada a través da arte nos obxectos litúrxicos, as imaxes e as vestiduras. Por iso é polo que na actio litúrxica todos os sentidos sexan convocados co fin de favorecer o punto de encontro entre o ser humano e Deus.

-En que medida lle axuda o coñecemento da Paleografía?

-O coñecemento da Paleografía é fundamental para a miña investigación, posto que me permite ler, interpretar e contextualizar os manuscritos litúrxicos medievais. Ademais, imparto a materia de Paleografía latina na nosa universidade romana, un curso centrado nas escrituras librarias e dirixido sobre todo a liturgistas.

-Que lle parece este curso da UNED?

-Paréceme unha iniciativa moi interesante, porque permite profundar no coñecemento da cultura gráfica medieval. Resulta de gran utilidade para estudantes de diversas disciplinas que desexan acceder a documentos antigos. Neste caso, ademais, súmase o achegamento á cultura monástica, que na nosa sociedade pode ser un mundo moi descoñecido.

-Xa coñecía a UNED?

-Si, claro. Na UNED cursei os tres primeiros cursos de Filoloxía Española nos anos 90.

-Vostede pertence á comunidade da Abadía benedictina do Val dos Caídos, traballa en Roma, no Pontificio Instituto Litúrxico de Santo Anselmo.

-Os benedictinos quedamos vencellados para sempre á comunidade na que realizamos a nosa profesión monástica, o que se coñece como «os votos». No meu caso, é a Abadía da Santa Cruz, pertencente ao municipio de San Lourenzo do Escorial. O Abade Primado da Confederación Benedictina, que ten a súa curia en San Anselmo, mandoume trasladarme a Roma para exercer como docente da nosa universidade. Iso non implica desvencellarme da miña comunidade. Actualmente, vivo en Roma e en Madrid. En Roma durante o curso académico e en Madrid durante as vacacións.

-Coñecía Ourense?

-Vin a Ourense por motivos de investigación, sempre ao Arquivo da Catedral para consultar algúns códices litúrxicos. É unha cidade encantadora e cun patrimonio extraordinario. Desta ocasión, lévome un recordo moi grato do Arquivo Histórico Provincial e dos seus fondos. Desde logo, espero volver.

-Na Abadía leva a cabo tamén labor docente e investigadora?

-Na Abadía do Val non me falta o traballo. Sempre se pode botar unha man na biblioteca, na axuda a algún irmán que está a facer algún traballo universitario e tamén na música das nosas celebracións litúrxicas, nas que adoito facer de organista. En fin, trátase de vivir o clásico ora et labora.

-Que afeccións ten un monxe benedictino e académico como vostede?

-As miñas dúas afeccións principais son os paseos pola montaña e a visita a arquivos para consultar códices litúrxicos medievais. Desde que vivo en Roma, valoro moito máis atoparme coa familia e cos amigos.