"A calidade é o alicerce sobre o cal constrúese a igualdade de oportunidades que brinda a UNED"

O reitor salientou, na inauguración do curso académico, o valor da educación como "inversión segura, como porta de acceso a unha participación social e política informada e reflexiva –conscente ao fin y ao cabo–: sobre esta visión da educación aséntase a UNED". A ministra de Universidades mencionou o apoio adicional de 30 millóns de euros que recibiu a UNED, anunciando un plan de financiamento plurianual que duplicará o orzamento da universidade ata os 186 millóns no 2029. Esta universidade tivo no curso pasado 150.000 estudantes, e nela realizáronse máis de medio millón de exames.

OURENSE, 2 de outubro de 2025. A UNED inaugurou o curso académico 2025-2026 cun acto presidido polo reitor, Ricardo Mairal, e a ministra de Ciencia, Innovación e Universidades, Diana Morant. Xunto a eles estaban na mesa residencial a vicerreitora de Innovación Educativa, Esther López Martín, e a vicerreitora de Persoal Docente e Investigador, Elisa Chuliá, ademais da secretaria xeral, Elena Maculan. Este solemne acto comezaba coa intervención da secretaria xeral, Elena Maculan, que presentou a memoria do curso académico 2024-2025, na que destacan os máis de 150.000 estudantes matriculados en graos, mestrados e doutoramentos, entre os que sobresaen 8.500 persoas con discapacidade e máis de 500 alumnos en centros penais, que este ano puideron acceder por primeira vez a estudos de mestrado. A internacionalización tamén aumenta: o 15 % do alumnado de doutoramento procede do estranxeiro. O informe destaca a importancia da rede de 61 centros asociados en España e 24 no exterior, que permiten a realización de máis de 566.000 exames presenciais "con garantías de igualdade de condicións, rigor e obxectividade". 

En innovación académica, a UNED impulsou microtítulos, micromásteres e microcredenciais, consolidando a súa oferta de formación ao longo da vida, ademais de abrir 20 laboratorios remotos e desenvolver 75 ferramentas baseadas en intelixencia artificial. 

Elena Maculán destacou que no curso pasado a UNED tivo 8.500 estudantes con discapacidade e máis de 500 alumnos en centros penais. 

A produción científica alcanzou no ano 2024 os 3.711 documentos, con máis de 1.800 en acceso aberto, ademais de 307 proxectos activos e 177 tese defendida. Estes logros en investigación acompáñanse da incorporación de 139 novos docentes e 32 novos membros de Persoal Técnico, de Xestión e de Administración e Servizos (PTGAS). A UNED impulsa un plan de rehabilitación enerxética en catro das súas facultades e escolas, financiado con fondos NextGenerationEU, para modernizar as súas infraestruturas e aliñalas coa sustentabilidade. Ao mesmo tempo, o Campus de Las Rozas, localizado nun edificio de última xeración de 12.000 metros cadrados con varios patios interiores estará dotado, entre outros avances, de 50 laboratorios de vangarda, consolidando o seu papel estratéxico. A cuberta é innovadora con lamas fotovoltaicas. A iso súmase unha central de instalacións que optimiza o uso enerxético e elimina emisións contaminantes, converténdoo no primeiro campus universitario descarbonizado de España.

Repensar a educación como lección maxistral

A lección inaugural pronunciouna a profesora Teresa Aguado Odina, quen sinalou que "a educación debe ser pensada de forma permanente e persistente, e este repensar é irrenunciable nunha democracia. Cales son os seus fins, que efectos produce, a quen beneficia, porque estas respostas dinnos acerca de como contribúe ou non na construción dunha sociedade democrática. A educación enténdese como os procesos de socialización que se orientan a transmitir e tamén a construír e transformar os valores, prácticas, asuncións, normas sociais dun determinado grupo ou sociedade. A educación realízase dentro e fóra das institucións educativas e é realizada non exclusivamente polo profesorado. De moitas formas e en diversas situacións prodúcese a educación. É unha acción política e un compromiso ético orientados a lograr o ben común". 

Por iso, repensar a educación implica "un esforzo permanente por actualizarse e afrontar os obstáculos e resistencias que atopa. En diferentes momentos da historia recente habemos asistido a este repensar e transformar: o movemento da escola nova, a pedagoxía activa, a pedagoxía antiautoritaria, as pedagoxías do recoñecemento e a pedagoxía crítica son exemplos destes esforzos e logros democratizadores, que estiveron presentes en España a través da Institución Libre de Ensino e nos movementos de renovación pedagóxica da transición democrática. A pedagoxía crítica recoñece que no modo de pensar de cada persoa, na organización do sistema escolar e do currículo sempre hai que analizar como están a actuar os poderes fácticos, a economía e as ideoloxías. Por iso é preciso tomar conciencia para interpretar a realidade de forma crítica e abrir espazos de transformación", sinalou a doutora Aguado. 

A catedrática Teresa Aguado sinalou que a educación debe ser pensada de forma permanente e persistente, e ise repensar é irrenunciable nunha democracia.

Modernización conservadora 

Lembrou como neste momento "asistimos a un renacer do que Apple (2006) denomina 'modernización conservadora' que ha resignificado o chamado sentido común e puxo de manifesto a importancia da loita acerca do cultural e a identidade. Quérese impoñer unha forma de entender a natureza humana, a economía e a sociedade cuxos principios reitores son: a sociedade non existe, o que temos son individuos illados que toman decisións para satisfacer os seus intereses particulares; individuos motivados en exclusiva pola vontade de maximizar os seus beneficios e ganancias; para conseguilo esforzaranse e competirán e farano apoiados na máxima libertada para emprender e decidir en beneficio propio; o resultado da súa actividade será xulgado polo éxito no mercado; as desigualdades que se xeran interprétanse como xusta recompensa ao esforzo e un aliciente para quen aínda non alcanzaron o éxito. Fronte a isto propoñémonos facer que a educación sexa unha vía para lograr o ben común, é dicir, para crear condicións que nos permitan alcanzar a cada persoa o benestar, unha vida digna, o acceso a beneficios sociais, políticos e económicos. Para iso a educación promove o recoñecemento cultural, a cooperación social, a redistribución dos recursos, a participación social e política".

Numerosas autoridades, civís, académicas e militares encheron o salón Emilio Lledó no Edificio de Humanidades da UNED.

Promover a diversidade cultural

En relación co recoñecemento cultural, a relatora afirma que en democracia "a diversidade cultural promóvese, visibilízase; non se penaliza ou castiga. Por iso, os procesos educativos constrúen espazos sociais novos onde a diversidade como complexidade non se vexa como un déficit ou un problema senón como unha oportunidade de ir máis aló do que se considera bo estudante ou bo aprendiz. Isto implica nas institucións educativas superar o modelo de xestión cultural que se foi normalizando como única opción á hora de recoñecernos diversos. Este modelo organiza a diversidade das persoas para xestionala o cal implica establecer perfís, categorías que homoxeneicen e adxudíquense os recursos en función destas dimensións. Fronte a isto a pedagoxía, como reflexión sobre a educación, alértanos de que ditas categorías e clasificacións tan útiles para un determinado modelo de xestión, non o son para os obxectivos educativos. Ao contrario, ditas categorías convértense en coartadas para xustificar a desigualdade e a segregación das persoas. Lexitímanse afirmacións como 'non pode aprender, non fala castelán', 'non merece a pena insistir, a súa familia non lle axuda', etc". 

Teresa Aguado, na súa lección maxistral, indicou que "vivimos tempos moi difíciles neste sentido xa que, xunto coa penalización da diversidade, a proliferación dos discursos de odio son unha manifestación máis do racismo, tanto persoal como institucional". Por iso é polo que, insistiu, "desde a educación, é necesario actuar para recoñecer os devanditos discursos, analizar como se lexitiman, desmontalos e crear contra-narrativas que expliquen o mundo e os vínculos entre as persoas sen caer en estereotipos e prexuízos racistas. Para iso os educadores profesionais debemos unirnos a movementos sociais, ás accións cívicas e políticas que comparten esa preocupación". 

Os vicerreitores seguen con atención os discursos pronunciados neste solemne acto inaugural do curso académico na UNED.

Redistribución de recursos

A redistribución de recursos implica "ser conscientes da quen beneficia a nosa actividade educativa e non só en canto a quen obteñen os títulos que permiten promocionar e cumprir aspiracións persoais e profesionais. Nun informe sobre a contribución económica da UNED (2011) realizado durante o mandato do reitor Juan Gimeno expuxéronse algunhas evidencias de interese. Non se compite coas presenciais, só o 20% dos estudantes matriculados ese curso puidese elixir unha modalidade presencial. Ademais, constátase unha alta porcentaxe de persoas matriculadas e tamén tituladas cuxos pais non teñen estudos superiores. Este é o caso para moitas de nós, pertencentes a familias cuxos pais non tiñan formación universitaria e, en ocasións, tampouco primaria nin secundaria", manifestou a relatora. No que incumbe á educación obrigatoria, "a evidencia indícanos que a educación, as institucións escolares seguen sendo unha vía insubstituíble para alcanzar unha vida digna. Con todo, unha educación valiosa non está ao alcance de todos e son moitos quen non queren estudar, abandonan os estudos e rexeitan seguir na escola ou o instituto. Banerjee e Duflo alértannos de que non basta garantir o acceso á educación senón que é preciso que a institución lles ensine, que aprendan e que para eles teña sentido estar alí. A aprendizaxe non se deriva da escolaridade senón do tipo de experiencias que se viviron nela. O Annual State of Education Report (2025) sinala que parecese que a escola fai que os escolares esquezan o que saben. Dar valor ao que cada estudante é, e achega como saberes propios é necesario para que as novas aprendizaxes teñan sentido". 

A celebración da apertura do curso académico na UNED, na Cidade Universitaria de Madrid, é sempre un acto cargado de simbolismo e moita solemnidade.

Expuxo Aguado Odina neste solemne acto de apertura do Curso 2025-2026 da UNED que unha sociedade democrática "con valores de equidade e xustiza social non se pode permitir que o dereito dun escolar a unha boa escolaridade estean ao azar das circunstancias da súa familia. Os nenos das familias ricas recibirán máis educación mesmo no caso de que non teñan moitas capacidades. Pode haber moitos nenos con capacidade que queden sen educación. Cada pequeno compoñente da educación ten a súa influencia. A xente que le sen problemas é máis propensa a ler xornais ou taboleiros de anuncios e a decatarse de programas e recursos dispoñibles. As expectativas sobre os resultados do ensino poden chegar a distorsionar o que demandan as familias, o que ofrecen as escolas e o que comprenden os nenos, coa inmensa perda que iso conleva. A educación non é un billete de lotería senón un investimento seguro. Diríase que se forma ao profesorado coa premisa de que a súa función é preparar ao mellor alumnado para uns exames difíciles que lles abrirán as portas á universidade ou a un bo emprego. Os lugares afastados e apartados percíbense como un campo estéril para os esforzos do profesorado. Normalizamos un prexuízo e actuamos coma se fose certo. Isto, no caso da UNED, é especialmente relevante xa que a súa misión vai directamente aí, a esas persoas en circunstancias e lugares pouco accesibles tradicionalmente á educación superior". 

Outro momento do acto, con todos os académicos e demáis autoridades postos en pé para escoitar o himno universitario Gaudeamus Igitur, entonado polo Coro da UNED.

Participación social e política

O exercicio e aprendizaxe da participación social e política "é unha cuestión irrenunciable en sociedades que defenden ideais democráticos", dixo a relatora. E engadiu que "dita participación é unha práctica orientada ao desenvolvemento de capacidades e accións colectivas baseadas na creatividade e o diálogo dirixidos á transformación que garanta a equidade e contribúa ao ben común. Desde esta perspectiva, son especialmente útiles os estudos que analizan a aprendizaxe e exercicio da cidadanía activa, o estudo dos espazos dos movementos sociais como escola de participación, a análise dos procesos xerados no 15M e as propostas para a formación de educadores. Nesta liña, a formación en cidadanía práctica situou o foco nas persoas implicadas en espazos concretos de participación, xa sexan movementos sociais, asociacións xuvenís, accións veciñais, programas parroquiais, escolas etc. As institucións escolares poden ser un escenario privilexiado para aprender a participar aínda recoñecendo os modelos xerárquicos e centrados no individual desde os que tradicionalmente se construíu".

A xornada festiva da mañá do mércores completouse co inicio, ese mesmo día, das titorías en todos os centros asociados, pola tarde.

Ameazas á educación como instrumento para a democracia e o ben común

A doutora Teresa Aguado advirte que "a colonización do discurso educativo, a mercantilización da educación, o control da escolaridade obrigatoria e a tecnificación na formación do profesorado son ameazas reais": 

• No que se refire á educación obrigatoria asegura que "han de recoñecerse algunhas propias desta etapa obrigatoria: estandarización educativa (PISA, reválidas) que non analiza o contexto socioeconómico; desenvolvemento xeneralizado de indicadores de competencias de carácter global; descentralización das decisións educativas; reformas financeiro-dependentes; libre elección de centro; eficacia xestora e rendibilidade como prioridade, flexibilidade para adaptarse ao mercado de traballo como finalidade prioritaria da educación; formación e selección de profesorado e equipos directivos". 
•  A colonización do discurso educativo. "A pedagoxía é reflexión sobre a educación e temos moitos exemplos que mostran como dita reflexión está a realizarse en instancias moi afastadas do pedagóxico. Os medios de comunicación masivos son unha delas mentres que os organismos económicos internacionais como a OCDE ou o Banco Mundial marcan as axendas educativas. En moitos casos desde estas instancias realízase unha apropiación do discurso educativo progresista (proponse reducir a desigualdade, reducir a fenda dixital, etc.); ao mesmo tempo desvalorízase a situación actual nas institucións educativas (dáse por certo o fracaso das escolas, sinálase a falta de recursos) e realízase unha proposta de solución que implica privatizar, introducir a tecnoloxía e vencellar os obxectivos e resultados con indicadores de emprego. Analízanse datos observables, medibles para xustificar a praxe educativa, deixando de lado todos os aspectos sociais e culturais que explican o educativo. A posibilidade de fotografar a educación a través de indicadores pretende ser un medio para contribuír a uns obxectivos globais, sen que quede claro como e quen participaron na definición dos mesmos". 
• A mercantilización da educación pasa por "privatizar as institucións educativas, xa sexan formais ou non. O insuficiente financiamento público produce tamén este efecto nas institucións públicas. Exemplos diso son o establecemento de redes escolares diferenciadoras, de promover unha xestión baseada na redución de custos, de medir a calidade con clasificacións estandarizadas e non medila en función do logro dos obxectivos de cada institución; de considerar ao estudantado como cliente ocupado en adquirir capital humano, de promover un réxime educativo meritocrático, de diminuír o papel das humanidades e robustecer case exclusivamente as ciencias e a tecnoloxía. A lóxica do mercado trasladou o interese das escolas desde a equidade a a eficiencia, da igualdade de oportunidades á execución. O resultado é unha educación que selecciona, predice e segrega, dedicándose a un papel de reprodución social que ignora a dimensión emancipatoria da educación como construción cultural". En canto ao control das institucións educativas, é evidente, indica Augado Odina,"especialmente na etapa obrigatoria, pero non só, dous exemplos: a LOMCE implicou unha perda de control por parte das direccións dos centros e o consello escolar no que están representadas familias, estudantado e profesorado, xa que se pasou de aprobar e avaliar, decidir e fixar (LOE) a avaliar e informar (LOMCE). Outra estratexia refírese á formación do profesorado impartida a través das universidades. Cuéstionase dita formación inicial e promóvense modelos empresariais para a formación do profesorado. Aínda que estas críticas non están xustificadas e responden a intereses de negocio, é moi importante que as institucións públicas garantan unha formación do profesorado de calidade, a través dun financiamento e recursos suficientes".

Teresa Aguado ofreceu un conxunto de ameazas da educación e do mesmo modo, unha serie de accións para combater eses perigos.

Acción fronte ás ameazas 

"A cooperación e a procura do ben común deben ser á vez finalidade e metodoloxía educativas; se non o facemos así estaremos a esquecer o principal motor da vida e dos seres humanos. As loitas culturais non son loitas marxinais ou epifenoménicas, senón que inflúen nas nosas vidas a través de todas as institucións sociais", asegura a profesora, quen engade que a educación é sempre construción e non só transmisión cultural polo que é unha vía fundamental neste proceso. Seguindo a Apple (2006), propón facer fronte ás citadas ameazas con varias accións:

1. Facer públicos os desafíos. Trátase de expoñer con claridade as nosas posicións sobre a educación para o ben común e describir os desafíos respondendo a situacións concretas, xa sexa o pin parental, a segregación manifesta, a penalización da precariedade das familias, a xustificación da desigualdade de resultados educativos, os privilexios de certos grupos con maior nivel educativo e económico. Un desafío incuestionable é recoñecer que a equidade e o ben común supoñen nalgúns casos limitar algúns privilexios destes grupos sociais. Cando se defende a volta a modelos tradicionais de educación que se está propoñendo exactamente? Boaler (2006) comparou dúas escolas, unha centrada na chamada educación tradicional, utilizando libros de texto, centrada nos temas e contidos e preparando para as probas de avaliación oficiais. A segunda centrada nos estudantes, organizando o ensino por proxectos, centrada na comprensión do contido e a aplicación das matemáticas (ou outros coñecementos) na vida real. Ao analizar os resultados púxose en evidencia que as mozas o facían consistentemente mellor nesa atmosfera de cooperación, e tamén os mozos de familias traballadoras. En termos de equidade estes resultados son moi significativos".
2. Aprender do que sucede en diferentes contextos, tanto no noso país como noutros. "Trátase de rastrexar e describir as prácticas educativas que en calquera situación oriéntanse cara á construción de espazos democráticos e buscan o ben común. Un exemplo diso é o directorio de boas prácticas que recolle aquelas identificadas en centros educativos diversas comunidades españolas. Estas prácticas existen aínda que non se difunden en parte debido á separación entre investigación e innovación, entre investigadores e educadores. As vías de transferencia da investigación son as revistas científicas nas que se utiliza unha linguaxe e uns formalismos afastados da forma en que estas prácticas son compartidas polos educadores. Os informes realizados polo Directorio Xeral de Educación da Unión Europea ofrecen unha fonte de datos e información á hora de coñecer prácticas desenvolvidas no ámbito europeo".
3. Pensar heréticamente. "A nosa intención de facer da educación un instrumento para a democracia e o ben común a través do recoñecemento da complexidade e diversidade, a redistribución de recursos e a participación social e política, require establecer alianzas con diversos actores educativos. Asumir os retos que expuxemos implica pensar fóra do que se ha normativizado nos procesos educativos, especialmente en contextos institucionais. Isto permitiría orientar políticas educativas centradas na equidade e non na segregación ou diferenciación; o cal esixe que as políticas se expoñan desde un modelo centrado no recoñecemento culltural e non na xestión de “o cultural” a través de trazos, características ou factores establecidos a priori. Poñer en práctica as propostas educativas críticas. "Mostrar as prácticas que teñen éxito á hora de construír unha educación democrática en escolas reais e comunidades reais con estudantado e profesorado para situar a atención na acción real e non só en programas experimentais ou tecnoloxicamente innovadores. Transformar a educación para construír espazos democráticos e para o ben común é posible; faio día a día gran parte do profesorado en todos os niveis educativos que se comprometen cos seus estudantes e actúan para garantir a súa aprendizaxe, o de cada unha e cada un".

Varios grupos de doutores, entre profesores titulares e catedráticos, pousaron por áreas de coñecemento ao remate do acto académico.

Ministra 

A ministra de Ciencia, Innovación e Universidades, Diana Morant, abriu a súa intervención cunha apelación aos dereitos humanos e á paz: “Sufrimos hoxe, por suposto, a dor da poboación Palestina. A dor de decenas e miles de civís, homes, mulleres, nenas, nenos, mortos no xenocidio de Gaza. Denunciámolo e combatémolo”; e subliñou o papel das universidades como “espazo de resistencia fronte á barbarie, lugares de memoria fronte á desmemoria e baluartes contra a mentira”. Morant destacou o financiamento e o impulso do Goberno de España á UNED, sinalando que “este ano fomentamos o financiamento do Goberno á UNED en 30 millóns de euros adicionais, un aumento que supón o 35 % con respecto ao ano anterior”, e anunciou “un plan plurianual de financiamento” que “garantirá unha subida progresiva das transferencias do Goberno á UNED para conseguir un aumento de 90 millóns no ano 2029 con respecto a 2024”, ata alcanzar “un orzamento total de 186 millóns de euros en 2029 e dobrando, por tanto, o orzamento en cinco anos”. 

A ministra Diana Morant foi recibida polo reitor, Ricardo Mairal, e por todo o seu equipo de goberno, no vestíbulo do edificio de Humanidades. 

A ministra destacou a vocación inclusiva da UNED e o seu papel na igualdade de oportunidades: “a UNED foi unha das protagonistas da transformación democrática do noso país” e a súa rede “ofrece docencia, pero tamén acompañamento, recursos e apoio, porque a educación superior non pode ser un privilexio duns poucos, a educación superior é un dereito que debemos garantir”. Así, Morant referiuse tamén ao financiamento de matrículas para colectivos vulnerables a través do ministerio, destacando que a UNED é “a universidade que financia o acceso aos seus estudos, sen custo algún, a persoas de grupos en situación de maior vulnerabilidade”. Isto significa que no curso pasado a UNED financiou a matrícula de case 30.000 persoas, entre as que se atopaban: 700 vítimas de violencia machista 140 vítimas de terrorismo 1.300 persoas beneficiarias do Ingreso Mínimo Vital Más de 9.000 estudantes con discapacidade.

Morant salientou que a UNED foi unha das protagonistas da transformación democrática do noso país no últimos cincuenta anos.

"Consolidástesvos como pioneiros en inclusión, demostrando que a discapacidade nunca pode ser un límite para o talento”, dixo Morant, quen terminou o seu discurso afirmando que “contar con formación universitaria significa un 76% máis de ingresos, máis posibilidades de emprego, máis saúde e maior satisfacción na vida”, e insistiu en que “a universidade segue sendo noso principal ascensor social e motor de transformación”. 

Reitor 

O reitor, Ricardo Mairal Usón, destacou que o acto de onte foi "un momento asociado á renovación de proxectos para impulsar o progreso individual e colectivo, a ilusións e esperanzas, un momento de emoción e de compromiso co deber responsable que temos como comunidade universitaria: o de poñer a nosa capacidade ao servizo da sociedade e o ben común".

 O reitor da UNED sinalou que nestes tempos convulsos as universidades son a última fronteira cara proxectos que buscan derrubar o pensamento crítico e a curiosidade intelectual.

Mairal está "convencido de que, nestes tempos cargados de incerteza e desasosego, as universidades somos –podémolo dicir sen jactancia– a última fronteira fronte a proxectos que pretenden socavar o pensamento crítico, restrinxindo non só liberdades e dereitos, senón tamén o poder da imaxinación creativa e a curiosidade intelectual", por iso foi o seu desexo compartir co nutrido auditorio "a conciencia presente no camiño que hoxe renovamos; no que a educación, as palabras e o pensamento oriéntanse ao avance das sociedades e ao entendemento entre quen as forma; un camiño que reivindica a coraxe da virtude individual e civil, orientada polo desexo exemplar da excelencia constante; que reclama o respecto á integridade física e á dignidade inalienable de todas as persoas, pobos e culturas. Ao fío desta afirmación, van permitir que me una á imploración que fixo a súa Maxestade o Rey Felipe VI na ONU de poñer fin ao masacre en Gaza, de permitir o acceso incondicional á axuda humanitaria para satisfacer urxentemente as necesidades máis básicas da poboación palestina, e comparto esa esperanza xurdida nos últimos días -e apoiada por institucións europeas e nacionais- no fin da destrución e do estrondo das armas". O reitor agradeceu á ministra o conseguir no último ano, "marcado por un traballo conxunto presidido polo respecto e a lealdade institucional", un fito transcendental na historia da nosa Universidade: o inicio dun plan de financiamento plurianual". 

Á catedrática Teresa Augado díxolle o reitor que coa súa lección maxistral "levounos ás orixes da nosa institución e reflectiu de maneira vívida e vivida (se se me permite o xogo de palabras) o que a UNED pode contribuír a cambiar traxectorias e existencias. 'Instrumento valioso para a democratización da educación superior': así definiu á nosa institución e non podemos estar máis dacordo con iso. Apelou con certeiras palabras á necesidade permanente de repensar a educación como exercicio democrático, mantendo sempre a súa orientación cara ao ben común. E tamén nisto non podo/podemos máis que manifestar o meu/noso máis rotundo acordo. A educación como 'investimento seguro', como porta de acceso a unha participación social e política informada e reflexiva –consciente á fin e ao cabo–: sobre esta visión da educación aséntase a UNED".

Mairal defendeu a necesidade social de dispoñer de espazos de pausa e contemplación, un alento que nos faga recuperar, entre outras cousas, a reflexión pausada, a prudencia ou o pudor.

 Recuperar a serenidade e a temperanza

 "O mundo no que hoxe vivimos –acelerado, dividido e ferido– parece premiar a inmediatez, a capacidade de presión e de transgresión de límites establecidos, o exercicio da autoridade con man dura, a arrogancia e o avasallamento. E, con todo, o que probablemente máis necesitamos é precisamente o contrario: espazos de pausa e contemplación, un respiro que nos permita recuperar a serenidade e a temperanza; a reflexión pausada e ecuánime, a prudencia e o pudor. Necesitamos máis tempo para estudar e ler, para mergullarnos no diálogo silencioso dos libros, que nos abren a posibilidade de viaxes interiores, de entender sentimentos e emocións, convidándonos a tomar conciencia da cultura da Alteridade e a Diferenza e integrarnos nesa comunidade de persoas que, a través da interpretación e o intercambio de ideas, manteñen viva a chama da cultura".

Entre as autoridades asistentes sempre están convidados quen ao longo do último medio século ocuparon o cargo de reitores e reitoras da UNED. 

Por iso o reitor da UNED chama, "nesta sociedade hiperventilada", a mirar "con humildade e sen resentimento o noso pasado, e buscar nel exemplos de superación e innovación, en tempos que para a xente que os viviu eran tanto ou máis convulsos e críticos que os actuais. Pensemos, por exemplo, en como botou a andar, a finais do século XIX, a Institución Libre de Ensino, en cuxo catálogo de propósitos figuraba o de facilitar unha formación profesional que preparase aos estudantes para ser científicos, avogados, médicos, enxeñeiros, literatos..., pero, como dicía o seu programa educativo de 1876, "sobre iso, e antes que todo iso, persoas capaces de concibir un ideal, de gobernar con sustantividad a súa propia vida e de producila mediante o harmonioso consorcio de todas as súas facultades". Lembrou como no ano 2025 houbo varias oportunidades de lembrar e conmemorar a quen compartiu idearios semellantes: "porque neste ano cumpríronse 150 anos do nacemento de Antonio Machado (1875); 100 anos dos nacementos de Carmen Martín Gaite e de Ana María Matute e 75 anos da Declaración de Schumann, un dos pais desa comunidade política orientada cara á paz, a prosperidade e os pobos. E engadamos a esta breve lista: 100 anos da estrea da Quimera do Ouro, obra mestra de Chaplin, onde mostra, coa forza das imaxes e sen son, como o verdadeiro valor reside nas relacións co próximo, imprescindibles para dar sentido á loita diaria". 

A primeira autoridade da universidade convidou a aspirar a saber máis e mellor, apreciando a imaxinación e a creatividade, con prudencia, rigor e ambición construtiva. 

Universidade con alma

Mairal Usón reivindicou unha Universidade con Alma, "onde a Razón e o Corazón conviven, como na vida mesma, e baixo o entendemento de que só o que Walter Benjamin chamaba 'a cultura do corazón' fai posibles 'medios limpos de acordo', que nos encamiñen á solución dos conflitos, que nos lembran que a pacificación de calquera conflito comeza polo recoñecemento da dignidade do outro, que a atención aos argumentos que defenden outros non é lenidad nin debilidade, que a diversidade non pode ser penalizada". 

Engadiu que "entre os extremos do dogmatismo, egocéntrico e arbitrario, e o relativismo, froito da apatía e a falta de criterio, hai unha senda menos transitada e que se torna máis que necesaria nestes momentos, onde quero situar o camiño desta Universidade con Alma: aspirar a saber máis e mellor, facendo aprecio á imaxinación e á creatividade, con prudencia, temperanza e coidado, sen compracencia nin credulidade, con rigor e ambición construtiva, con moderación e respecto a través dun liderado sereno, fundado na exposición de argumentos ben informados, e oposto á imposición caprichosa e arbitraria. Revisar e repensar incluso as teses máis establecidas, máis blindadas: esa é a esencia do método científico sobre o que se basea a investigación que realizamos nas universidades, orientada a resolver os problemas da sociedade, pero tamén a evitar que a mentira enseñoree a opinión pública e a falta de rigor prevaleza sobre o coñecemento documentado e contrastable. Como nos lembra Irene Vallejo, DHC da nosa Universidade, as únicas certezas inapelables deben ser o fío da dúbida, o escintileo da curiosidade, o esforzo continuado, a mirada innovadora e a perspicacia ilustrada. A dúbida e a curiosidade son o noso vento de cola, o que nos empuxa a avanzar polo camiño da modernización e a innovación que persegue a nosa universidade e do que hoxe inauguramos unha nova etapa. Innovación e modernización que hai que facer efectivas, traducir en indicadores e datos, medir cuantitativa e cualitativamente. Esa é a nosa convicción, e esa é tamén a nosa ambición, unha convicción e unha ambición enmarcadas nunha ética da responsabilidade, que obriga a avaliar os resultados das nosas accións e a responsabilizarse deles". 

Entre o público, nun salón cheo de colorido dos diversos graos e doutoramentos, estaban tambén representantes ministeriais, do Goberno rexional así como varios alcaldes da Comunidade de Madrid.

Ricardo Mairal expuxo igualmente varios logros como: 

• A modernización dos Estatutos: "O proxecto do Real Decreto no que se plasmarán os novos Estatutos atópase agora en tramitación por parte do noso Ministerio, prevendo o seu envío ao Consello de Ministros nun futuro próximo, o que nos permitirá reforzar os cimentos normativos sobre os cales seguir construíndo a UNED do presente e do futuro". 
• Modernización da oferta académica: "Neste curso que iniciamos, a Universidade afronta un reto crucial: a renovación e o fortalecemento da súa oferta académica oficial. Neste marco trabállase na posta en marcha de novos graos como Intelixencia Artificial, Comunicación, Estudos da Antigüedade, Filosofía, Política e Economía, Ciberseguridade ou Neurociencias, algúns xa en verificación ou en fase moi avanzada. Ao mesmo tempo, impúlsase a ampliación de prazas en mestrado habilitantes, respondendo á alta demanda social e profesional; este curso, por exemplo, o Mestrado en Formación do Profesorado pasou de 690 a máis de 1.200 prazas, superando así o compromiso co Ministerio adquirido para este ano e co horizonte de alcanzar as 3.000 prazas. O esforzo da comunidade universitaria tradúcese tamén no desenvolvemento de novos mestrados en áreas especialmente significativas como as Desigualdades Sociais ou a Xestión do Cambio Climático, que comezan este curso, así como en proxectos de futuro como os mestrados en Neutrónica Computacional ou Xeografía e Cambio Global. A iso súmase a ampliación da oferta de dobres graos, que inicia a súa andaina con Dereito e Traballo Social e con Ciencia Política e Socioloxía, e que se verá significativamente aumentada o curso próximo. Todas estas actuacións veñen apoiadas por unha intensa colaboración co Ministerio e a ANECA, aos que debemos agradecer o seu apoio decidido en aras dunha universidade pública de calidade".
• Modernización do noso persoal (Plan María Goyri): "Polo que se refire ao persoal de PDI, quero empezar felicitando á Ministra e ao seu equipo pola execución e o deseño do Programa María Goyri. Grazas á dotación das 65 prazas que, no marco dese programa, correspondían á UNED, puidemos multiplicar nun 140% as prazas de PAYD no ano 2025". Como parte do plan de fortalecemento da nosa Universidade, estamos a xestionar a OEP ordinaria de 2025 para noso PDI (95 prazas), PTGAS, con 122 prazas (32 laboral e 90 de funcionario (66 libres e 24 de promoción) e puxemos en marcha, por primeira vez, unha OEP PTGAS Centros Asociados". 
• Modernización da nosa investigación: "E neste momento, quizá máis que nunca, a Universidade, ademais de trasladar e compartir coñecemento, hao de xerar. De aí a relevancia da investigación científica; da Ciencia, inextricablemente unida á innovación e ao progreso. Atracción e retención do talento a través de políticas ambiciosas que xa se traducen en indicadores reais, a saber, aumentar o número de contratos predoctorales e duplicar o número de contratos postdoutorais así como deseñar unha carreira investigadora sólida e estable para a retención dos nosos investigadores, todo iso como parte do noso gran obxectivo que pasa por incrementar o plan de promoción da investigación e chegar a dedicar o 5% do noso orzamento". Tamén se referiu á vocación internacional da UNED, "que ampara proxectos como a Alianza de Universidades OpenEU, da que formamos parte. A participación nesta Alianza, financiada pola Comisión Europea, permítenos, entre outras cousas, acceder a titulacións conxuntas, programas formativos e múltiples iniciativas de innovación docente e extensión universitaria compartidas con universidades de distintos países europeos". 

 Entre os directores de centros asociados asistiu o de Ourense, Jesús Manuel García, que pousa con Javier Sanz, vicerreitor de Investigación (dereita), e con José Daniel Marcos del Cano, (esquerda).

 Ricardo Mairal insistiu en que todo isto lévase a cabo "nun contexto presidido pola procura da excelencia e a calidade. A calidade non é simplemente un estándar académico; é a condición indispensable para que a universidade cumpra coa súa función esencial como verdadeiro ascensor social, é o cimento sobre o cal se constrúe a igualdade de oportunidades". E aquí teñen espazo por dereito propio os valores da ciencia, "o poder do coñecemento e da criticidad, a perseveranza, o esforzo continuado, a ambición construtiva, o papel da palabra, o respecto e a concordia, valores que afortunadamente (e sublíñoo), contrapóñense á arrogancia, á soberbia, á inmediatez precipitada dos xuízos, á apatía cómplice, e mesmo á sevicia, que non fan senón pisar os xardíns da palabra, incorrendo no desprestixio da Bondade e quebrantando os mellores sentimentos dos que a humanidade, en tantos momentos da historia, fixo gala".

Neste acto un total de 20 novos catedráticos e outros 20 novos profesores titulares de universidade tomaron pose dos seus cargos diante do reitor.

Catedráticos e profesores titulares

Neste acto 20 novos catedráticos e outros 20 novos profesores de universidade tomaron posesión dos seus cargos cara o reitor, acompañados dos seus respectivos padriños e madriñas. O acto académico resultou brillante, ao que contribúen numerosas persoas, desde os intérpretes de lingua de signos ao persoal de UNED Media, pasando por ordenanzas, maceiros, xardineiros, persoal de mantemento e de seguridade; o equipo competente de protocolo e o Coro da UNED, baixo a batuta de Vicente Romaní.

 O Coro da UNED é imprescindible para dar brillantez a este e outros actos solemnes que teñen lugar na universidade ao longo do ano. 

In memoriam

Houbo tamén un momento emotivo para lembrar aos membros da UNED falecidos no último ano: Concepción Escobar Hernández, Fernando Luis Ibañez López Pozas, Gabriel Vázquez González e Ángel Castro Mestre, todos eles de feliz recordo. 

Para ler íntegramente a lección maxistral,pica aquí.

Podes ver todas as imaxes do acto picando aquí.

UNED Ourense

Comunicación

Fotografías: Laura Hurtado