Risco de inundación: a Xeoloxía é importante!

24 de noviembre de 2025

UNED Ourense ofrece aos escolares un obradoiro de divulgación científica no que poderán recrear no laboratorio inundacións para entender a súa orixe, os factores que condicionan a súa magnitude e como mitigalas.

OURENSE, 24 de novembro de 2025. UNED Ourense organiza unha actividade de divulgación acerca das inundacións, que son fenómenos propios da dinámica natural dos ríos, que terá lugar en catro centros educativos a primeira semana de decembro, concretamente os días 1 e 2. Esta actividade enmárcase no Proxecto de divulgación en ciencias da Terra (2025/00172/001), financiado pola UNED. O título desta iniciativa divulgativa é: Risco de inundación: A xeoloxía é importante! e será desenvolta por profesoras de Xeoloxía da Facultade de Ciencias da UNED, en colaboración con profesoras da URJC e do IES Antonio Machado, de Alcalá de Henares:

Loreto Antón López (Facultade de Ciencias, UNED)
Candela Martínez Martínez (Facultade de Ciencias, UNED)
Silvia Martín Velázquez (Universidade Rey Juan Carlos)
Cristina Martín Romera (IES Antonio Machado, de Alcalá de Henares)

A actividade, de carácter práctico, está dirixida a estudantes de secundaria e bacharelato e ten como obxectivo promover unha comprensión integral das inundacións, incluíndo a súa xénese, os factores naturais e antrópicos que condicionan a súa magnitude e os mecanismos de mitigación. Durante a actividade, os estudantes ensamblarán e experimentarán con modelos hidrolóxicos que representan sistemas fluviais con distintas litoloxías, coberturas vexetais e topografías, o que lles permitirá observar directamente como a xeoloxía e as propiedades do chan inflúen na infiltración, a escorrentía e a concentración de caudais. Deste xeito, poderán comprender como estes factores modulan os impactos das inundacións e por que o seu coñecemento é esencial para deseñar estratexias de prevención e xestión eficaces.

Ecosistemas

As inundacións son fenómenos propios da dinámica natural dos ríos, que cumpren funcións ecolóxicas clave, como o mantemento dos ecosistemas fluviais, recárgaa de acuíferos e a fertilización natural das chairas de inundación. Con todo, socialmente percíbense como eventos catastróficos debido aos danos que poden ocasionar, moitas veces agravados por unha inadecuada adaptación humana á contorna.

A formación dunha avenida fluvial iníciase coa precipitación. Con todo, só unha fracción da choiva total transfórmase en escorrentía directa responsable do aumento brusco do caudal. Esta fracción está fortemente condicionada pola xeoloxía da conca, que controla tanto a infiltración como a capacidade de almacenamento e drenaxe do sistema. Por iso, comprender os factores naturais que regulan a ocorrencia de inundacións permite identificar como as actividades humanas poden alterar a dinámica dos ríos, agravar significativamente os procesos de escorrentía e aumentar as consecuencias das inundacións. Entre estes factores cabe destacar a deforestación e as prácticas agrícolas inadecuadas, que reducen a cobertura vexetal e favorecen a erosión, as infraestruturas mal deseñadas, a ocupación de leitos e o taponamento de ríos, que reducen a capacidade de drenaxe natural, e a urbanización, que modifica a permeabilidade do chan, a rugosidade e a rede de drenaxe, aumentando tanto o volume como a velocidade da escorrentía.

Coñecer en profundidade a dinámica fluvial, o comportamento hidrolóxico das concas e a estrutura xeolóxica que as condiciona resulta esencial para minimizar impactos, previr danos e deseñar políticas de ordenación territorial seguras e sostibles. Neste contexto enmárcase a actividade de divulgación científica desenvolvida polo grupo de Xeoloxía da Facultade de Ciencias da UNED, orientada a fomentar o coñecemento aplicado da hidrología e do papel da xeoloxía na xestión de riscos de inundación.